Yapay zekâ okuryazarlığı testi: 12 soruda ne kadar biliyorsun?
Dil modelleri, halüsinasyon, gizlilik ve doğru kullanım üzerine 12 soru. Her cevaptan sonra açıklamasını gör, sonunda puanını öğren.
BLUE AI ekibiYayın:
0/12 · Doğru: 0
Soru 1 / 12
Bir sohbet yapay zekâsı (büyük dil modeli) cevabını temelde nasıl üretir?
Doğru cevap: B. Büyük dil modelleri, metni token denen parçalara böler ve sıradaki parçanın ne olacağını olasılıklara göre tahmin eder. Cevap, bu tahminin art arda tekrarlanmasıyla oluşur. Bazı sistemler ek olarak arama yapabilir ama temel mekanizma tahmindir.
Yapay zekâ için kullanılan "halüsinasyon" terimi neyi ifade eder?
Doğru cevap: B. Model "doğru olanı" değil "olası olanı" üretir. Yeterli bilgisi olmayan konularda kulağa makul gelen ama yanlış tarihler, kaynaklar ya da alıntılar uydurabilir. Bu yüzden önemli bilgileri doğrulamak gerekir.
Aşağıdakilerden hangisini bir yapay zekâ sohbetine yazmak en risklidir?
Doğru cevap: B. Doğrulama kodları, şifreler ve kart bilgileri hiçbir yapay zekâ asistanıyla paylaşılmamalıdır. Bu bilgileri isteyen bir sohbet ya da site büyük olasılıkla dolandırıcılık amaçlıdır.
Doğru cevap: B. Token, modelin metni işlerken kullandığı temel birimdir. Bir kelime, bir kelimenin parçası ya da bir noktalama işareti olabilir. Türkçe eklemeli bir dil olduğu için bir kelime genellikle birkaç token'a bölünür.
"Sıcaklık" (temperature) ayarı yükseltildiğinde ne olur?
Doğru cevap: A. Sıcaklık arttıkça olasılığı düşük kelimeler de seçilmeye başlar. Bu yaratıcı işlerde faydalıdır ama çok yükseldiğinde metin tutarlılığını kaybeder. Düşük sıcaklık ise daha tutarlı ve tekrarlanabilir cevaplar verir.
Aşağıdaki istemlerden hangisi en iyi sonucu verir?
Doğru cevap: C. İyi bir istem; görevi, kimin için olduğunu, kısıtları ve biçimi açıkça söyler. Tek kelimelik ya da belirsiz isteklerde model eksik ayrıntıları tahminle doldurur ve cevap genel kalır.
Yapay zekâ bir konuda kaynak (makale, kitap) önerdiğinde ne yapmalısın?
Doğru cevap: B. Dil modelleri gerçekçi görünen ama var olmayan kaynaklar üretebilir. Aynı cevabın tekrar gelmesi de doğruluğunu kanıtlamaz. Kaynağı bir kütüphane veritabanında ya da arama motorunda bulup içeriğini kontrol etmek gerekir.
"Bilgi kesim tarihi" (knowledge cutoff) neyi ifade eder?
Doğru cevap: A. Model, eğitim verisinin toplandığı tarihten sonraki olayları bilmez. Güncel bilgi gereken durumlarda sistemin hava durumu ya da arama gibi dış araçlardan veri çekmesi gerekir.
Uzun bir sohbetin başında verdiğin bir bilgiyi modelin "unutmasının" yaygın sebebi nedir?
Doğru cevap: B. Her modelin bir seferde işleyebildiği metin miktarı sınırlıdır. Sohbet bu sınırı aştığında en eski mesajlar dikkate alınmayabilir. Önemli bilgileri arada hatırlatmak ya da yeni bir sohbet açmak işe yarar.
Telefonda bir yakınının sesiyle aranıyorsun ve acilen para isteniyor. En doğru davranış hangisi?
Doğru cevap: B. Yapay zekâyla birkaç saniyelik bir kayıttan ses taklit edilebiliyor (deepfake). Seni arayan numarayı geri aramak yeterli değildir, çünkü numara da dolandırıcıya ait olabilir. Kişiyi her zaman kendi bildiğin numaradan ara.
Bir öğrenci yapay zekâyı en verimli nasıl kullanır?
Doğru cevap: B. Kalıcı öğrenme, bilgiyi kendi zihninde yeniden kurduğunda gerçekleşir. Yapay zekâdan konuyu farklı yollarla anlatmasını ve sana soru sormasını istemek, hazır cevap almaktan çok daha etkilidir.
"Açık ağırlıklı" (open-weight) bir dil modeli için hangisi doğrudur?
Doğru cevap: B. Açık ağırlıklı modellerin eğitilmiş parametreleri (ağırlıkları) herkesin indirebileceği şekilde yayımlanır. Böylece bir şirket ya da kişi modeli kendi donanımında çalıştırabilir. BLUE AI da web sürümünde, kendi sunucusunda çalışan açık ağırlıklı Qwen3 modelini kullanır.
Yapay zekâ okuryazarlığı; bu araçların nasıl çalıştığını kabaca bilmek, güçlü ve zayıf yanlarını tanımak, onları güvenli ve etkili kullanabilmek demektir. Teknik bir uzmanlık gerektirmez ama günümüzde internet okuryazarlığı kadar önemli hale geldi. Bu 12 soruluk test; temel kavramlar, doğru soru sorma, bilgi doğrulama ve güvenlik konularındaki farkındalığını ölçer.
Test sonuçların kaydedilmez ve hiçbir yere gönderilmez. Her sorudan sonra çıkan açıklama, konuyu daha ayrıntılı anlatan rehbere bağlantı verir. Yanlış yaptığın soruların rehberlerini okuduktan sonra testi yeniden çözerek gelişimini görebilirsin.
Sitenin çalışması için zorunlu çerezler kullanıyoruz (oturum ve güvenlik). İzin verirsen, BLUE AI'yi ücretsiz sunabilmek için Google'ın reklam çerezlerini de kullanırız. Ayrıntılar: Çerez Politikası.
Tercihini sayfanın altındaki "Çerez ayarları" bağlantısından istediğin an değiştirebilirsin.